Merhabalar,

Flex, Macromedia firmasının çıkarmış olduğu MXML ve Flash teknolojilerini kullanarak Zengin Internet Uygulamaları (Rich Internet Applicationa) geliştirmek için kullanılan bir yazılım geliştirme ortamıdır. Adobe Macromedia birleşmesi sırasında Flex 1.5 sürümündeydi. Flex 1.5 arayüzü Macromedia standartlarındaydı ve hemen hemen Dreamweaver MX 2004 ile aynıydı. Adobe Macromedia ile birleşmenin ardından hızlı bir şekilde Flex’i geliştirmeye başladı ve kısa zamanda Flex 2.0’ı piyasaya sürdü. Önceki sürümüne kıyasen büyük bir değişim geçiren Flex bir anda dünyanın ilgisini çekmeyi başardı. Türkiye’de de Flex 2.0 çıktıktan sonra büyük bir ilgi görmeye başladı. Takip ettiğim Flex forumlarına dayanarak söylebilrim ki; Flex 1.5 sürümündeyken Flex’i inceleyenler genel olarak Flex’in kullanım amacını anlayamıyordu. Flex 2 ile birlikte kullanıcılar hızla bilinçlenmeye ve Flex’e ısınmaya başladı. Yani Adobe’nin yaptığı köklü değişiklikler kullanıcıları olumlu yönde etkilemişti.

Flex 2.0 da görülen en büyük yeniliklerden biri ActionScript 3.0 idi. Evet Adobe Flex 2.0 ile birlikte ActionScript 3.0’ı piyasa sürmüştü. Bir diğer önemli yenilik ise Flex’in yeni arayüzündeydi. Önceki sürümü ile kıyaslandığında tam bir değişim gerçekleştiği görülüyordu. Belli ki Adobe, Flex 2.0 ile gelen arayüzde büyük ölçüde Microsoft Visual Studio.NET ‘ten esinlenmiş. Flex’in arayüzü MS Visual Studio ile neredeyse tamamen aynı yapıda. Flex’in .NET ile aynı arayüze sahip olması kullanım kolaylığı açısından büyük bir kolaylıktı ve zaten .NET ile proje geliştiren yazılımcılar Flex’e çok daha kısa sürede ve kolay adapte olabileceklerdi.

İlk zamanlarda Flex ile ilgili kaynak sıkıntısı çekilirken, Flex 2.0 ile birlikte bu sıkıntı hızla ortadan kalkmaya başladı. İnternette Flex ile ilgili sitelerin ve forum sayfalarının sayısı gün geçtikçe artıyor. Türkçe kaynak açısından Flex’e baktığımızda ise ilk zamanlara kıyasen şimdi Flex ile ilgili oldukça yerli kaynak bulunuyor. Henüz Flex’e dair bir Türkçe kitaba rastlamasak ta Flex öğrenmek isteyenler WEB’in nimetlerinden sonuna kadar faydalanabilir.

Peki Flex tam anlamıyla nasıl bir program ve neler yapabiliyor?

Flex, dosya yapısını FlashPlayer ve dolayısıyla SWF üzerine kuruyor. Flex’in kullandığı iki temel dil var. Bunlardan birincisi XML yapısının neredeyse aynısı olan "MXML", ve diğeri ise "ActionScript 3.0". Flex’te kodlama temel olarak MXML tagları içerisinde yapılıyor. MXML, Flex uygulamanın iskeletini yani arayüzünü oluşturuyor. MXML ile iskeleti oluşturulan uygulama, ActionScript 3.0’dan aldığı güç ile birlikte Flash Player’ın esnek yapısı üzerine Zengin İnternet Uygulamalarını kuruyor. Yani Flex bir uygulama derlendiğinde SWF dosyası üretiyor ve Flex uygulamalar Flash Player üzerine kurulu zengin dinamik uygulamalar olarak web de yerini alıyor.

Flex çıktığı günden itibaren Flash ile kıyaslanıyor. Kimilerine göre Flex, Flash kullananlar için gereksiz bir program olarak görülüyor. ‘Flash ile uygulama geliştiremeyenler için çıkarılmış bir program’ yorumu bile yapılıyor Flex hakkında. Ama bence Flex ve Flash tamamen farklı sonuçlar ortaya koyan iki program. En büyük ortak noktaları ise Flash Player üzerine kurulu uygulamalar geliştirmeleri. Ancak Flex ile geliştirilen uygulamalar Flash kadar animasyon tabanlı uygulamalar değil. Görsellik belli bir seviye ile sınırlı. Flash’taki kadar rahat bi arayüz tasarımı yapacak imkan sunmuyor Flex. İşte fark ta burda zaten. Flex ile geliştirilen uygulamaların arayüzü bir noktada profesyonelliği simgeliyor bence. Flash uygulamalar da arayüzü kişiselleştirmenin sınırı yok, o yüzden bir standart da yok. Kısacası yerine ve kullanım alanına göre her ikiside mükemmel programlar. Sonuçta Flash’ı da Flex’i de FlashPlayer üzerinde ama farklı uygulamalarda gösterdikleri başarıları ile çok seviyoruz.

Flex’te görsellik belli bir seviye ile sınırlı dedim, ancak sadece ActionScript 3.0 componentlerinin görselliği ile sınırlı değilsiniz. Flex uygulamalar CSS (Cascading Style Sheets)’lerle tam uyum ile çalışabiliyor. Yani tüm ActionScript 3.0 bileşenlerinin görünümünü CSS ile değiştirebilir ve kişiselleştirebilirsiniz. Flex ile tasarım yaparken ActionScript 3.0 bileşenlerinin görünümünü değiştirmenin bir diğer yolunu ise Adobe, Fireworks CS3 programına bırakmış. Fireworks CS3 ile gelen yeni özelliklerden biride Common Library’deki Flex componentleri. Fireworks’te bu bileşenlere istediğiniz görünümü vererek Flex uygulamanızın arayüzünü Fireworks’te oluşturduktan sonra MXML olarak export edebiliyorsunuz. Export ettiğiniz MXML dosyasını Flex’te projenize dahil ederek gerekli kodlamaları yapabilirsiniz. Ayrıca Adobe Flash ve Illustrator programları ile de Flex uygulamalarınız için arayüz oluşturabiliyorsunuz.

Flex’in profesyonel bir yazılım geliştirme ortamı olmasını sağlayan standartlardan bir tanesi de geliştireceğiniz uygulamaları proje sistemiyle geliştirmek zorunluluğu. Visual Studio.NET ile uygulama geliştirenlerin aşina oldukları bir olay bu. Yani Flash’taki gibi bir FLA açarak başlamıyorsunuz projeye. MXML uzantılı olarak elinize geçen bir uygulamayı direk Flex ile açamıyorsunuz. Herhangi bir metin editorü ile açabilir ve istediğiniz değişikliği yapabilirsiniz ama derlemeden önce uygulamanın nasıl bir arayüzünün olduğunu görmek istiyorsanız bu dosyayı Flex içinde bir projeye dahil etmelisiniz.

Sonuç olarak Flex’in sağladığı en büyük avantaj karmaşık ve fazla veri kullanan uygulamaların Flash Player esnekliği ile kullanıcıya sunulması ve ActionScript 3.0 bileşenleri ile uygulamalara standart, sade ve hoş bir arayüz kazandırmasıdır. Başka bir tanımla günümüzde adını ve uygulamalarını sıkça gördüğümüz WEB 2.0 standartlarına Flash Player ile yeni bir soluk getirmesi Flex’in en büyük avantajı denilebilir.

Bildiğiniz gibi Adobe Flex SDK, ticari amaçlı uygulama geliştirmeyenler için ücretsiz olarak dağıtılıyordu. Hatta Flex SDK, BMC Software, eBay, Scrapblog ve Samsung gibi büyük şirketler tarafından da RIA geliştirmek için kullanılmaktadır. Sadece Flex geliştirim ortamından mahrum kalarak Flex SDK ile uygulama geliştirmek de mantıklı bir olay. Bir de bunun üstüne Açık Kaynak Kodlu Flex eklenince tadından yenmez bir teknoloji olacak diye düşünüyorum.

Adobe geçtiğimiz günlerde Adobe Labs’ta Flex 3.0 Beta sürümünü duyurmuştu. Moxie kod adlı Flex 3, bu yeni sürümünde gerçekten güzel özellikler ile birlikte 2007 yılı sonunda geliştiricilere kavuşacak. Adobe Nisan 2007 de Flex’in kodlarını açmayı planladığını duyurmuştu. 2007 yılı sonunda Flex 3 ile birlikte açık kaynak kodlu Flex bekleniyor. Flex 3 ile birlikte artık bu özgür RIA geliştirim platformu farklı bir boyut kazanacak anlaşılan. Sadece Adobe yazılım mühendisleri değil, dünya çapında bir çok yazılımcının katkılarıyla kısa sürede çok büyük gelişmelere imza atılacak. Açık kaynak yazılım projelerinin en güzel örnekleri Linux ve PHP’i hepimiz iyi tanıyoruz ve bu sistemin güzel sonuçlarını rahatlıkla anlayabiliyoruz.

Evet sözün kısası, Flex geleceğin en popüler yazılım geliştirme ortamı olma yolunda emin adımlarla ilerleyen bir proje. Kullanıcı ve programcıya sunduğu avantajlar ve Flash Player esnekliği ile WEB 2.0 standartlarını destekleyen Flex, bence bir web programcısının mutlaka iyi bilmesi gereken bir yazılım geliştime ortamı. Önümüzdeki bir kaç yıl içerisinde Flex, Adobe Flash’ın yerini alacağından korkan Flash programcıları hariç tüm web programcıları tarafından RIA geliştirmek için kullanılacak bir yazılım geliştirme ortamı olacaktır. Ama ben eminim ki Flex ile Flash birlikte güzel bir uyum içerisinde kullanılabilecek kardeş programlardır.

Multimedia Programlama Dünyasında Flash ve Flex ile güzel uygulamalar geliştirmeniz temennisiyle .. Kolay gelsin ..