Ajax, web tabanlı ve intranet tabanlı uygulamalar için basit ama oldukça etkili yeni bir teknolojidir. Asynchronous JavaScript ve XML‘in baş harflerinin kısaltmasından oluşur. Klasik ve Ajax Modeli Mimarisi; Javascript, XHTML, CSS, DOM (Document Object Model) , XML, XSLT ve XMLHttpRequest teknolojileri ve metodlarını kullanır. Ajax hakkında daha ayrıntılı bilgi http://en.wikipedia.org/wiki/AJAXadresinde mevcuttur. Türkçe başlangıç için www.ajaxnedir.comhararetle tavsiye edilir.

Ajax, bilinen tüm web programlama dilleriyle uyum içinde çalışabilir. (Php, ColdFusion, Asp-.NET, Python vd gibi. Ayrıca Adobe Flex Mxml, Adobe Flash, Open Lazlo gibi yeni teknolojilerde Ajaxa göz kırpmaktadır.) AJAX’la hazırlanmış oldukça etkili ve etkileyici Flickr, Gmail, Google Maps , gibi uygulamalar Ajaxın popularitesini arttırmaktadır.

Ajax, Web 2.0kavramının popülerlesmesindeki ana dinamiklerden biridir. Şu anda onbinlerce Ajax uygulaması içeren web sitesi ve portalı www içinde çalışmaktadır. (meraklıları için belli başlı bazı Ajax uygulamaları: Google Reader, AJAX Translator, meebo.com, Writely, Netvibes, Webnote, BlinkList, Favoor.com, HipCal, Ambedo , ScoopGO!, Pageflakes, TagTooga.com, Quimble)

Ajax kullanarak sizde daha interaktif, kullanıcı etkileşimli arayüzler yaratabilirsiniz.

Web2.0 mefhumu ve web trendleri ile ilgili bilgileri sevgili Mehmet Doğan’ ın sitesi http://www.unbf.ca/altiustu/adresinden takip edebilirsiniz.

Ajax, klasik veri alış-verişi yöntemlerine oranla bandgenişliği kullanımı bakımından, tercih edilebilir durumdadır.

Ajax, benimde yeni yeni ilgilenmeye başladığım bir teknoloji. Bu bakımdan konuyla ilgili bilgi dağarcığımı zenginleştirdikçe buraya taşımaya çalışacağım. Konuyla yakından ilgilenen arkadaşların da desteklerini, makalelerini bekliyoruz.

Konuyla ilgili araştırma yaparken, aşağıda listelenmiş Ajax metodlarının ve yaklaşımlarının bir araya derlendiği eDevil’sin blogundaki yazıyı türkçeleştirmek istedim. Kendisine buradan teşekkür ederim .Listeye ek olarak Adobe Spry Framework’ü de ben ekledim.

Son olarak, MMIstanbul’ un yeni versiyonunda radikal değişiklikler yapacağımızı ve Ajax teknolojisininde bu değişilikte ana eksen olacağını müjdelemek isteriz. Bizi izlemeye devam ediniz. :-)

Belli Başlı AJAX – Javascript Uygulama Kütüphaneleri Listesi

Adobe Spry Framework for Ajax

Adobe firması tarafından Ajax için geliştirilmiş olan Spry framework, web tasarımcıları için, kullanıcılarına daha zengin bir deneyim yaşayacakları ortamlar hazırlamalarına yardımcı olabilecek ve pek fonksiyonel bir javascript kütüphanesidir. Adobe, Spry Framework’le Ajaxla geliştirim yapan kullancılar için Adobe Labs ‘ da etkileyici içerik desteği sunmaktadır. Aşağıdaki linklerden demoları gözden geçirmenizi tavsiye ederiz.

Adresi: http://labs.adobe.com/technologies/spry/

Dokumantasyonu: http://labs.adobe.com/wiki/index.php/Spry

Demoları:

Photo Gallery XML tabanlı bir foto galeri uygulaması örneği.

Product Table XML tabanlı, datagrid görünümlü interaktif ürün tanıtımı uygulaması

RSS Reader Pek çok farklı kaynaktan XML okuyup gösterebilen etkileyici görünümlü bir RSS okuyucu uygulaması örneği.

Prototype

Prototype, dinamik web sitesi geliştirmeyi kolaylaştırmak amacıyla oluşturulmuş bir JavaScript framework’tür.

Adresi: http://prototype.conio.net

Dokumantasyon:

http://blogs.ebusiness-apps.com/jordan/pages/Prototype%20Library%20Info.htm

http://www.sergiopereira.com/articles/prototype.js.html

http://wiki.script.aculo.us/scriptaculous/show/Prototype

Rico

Rico Ajax talep işleyicilerini (Ajax request handler) ve de HTML elementlerini ya da JavaScript nesnelerini Ajax cevap nesneleri (Ajax response object) olarak register etmek için kullanılacak çok basit bir arayüz sağlıyor. Çoklu elementler ve/ya da nesneler bir Ajax talebinin sonucu olarak güncellenebilirler.

Adresi: http://openrico.org/rico/home.page

Dokumantasyon: http://openrico.org/rico/docs.page

Demosu: http://openrico.org/rico/demos.page

MochiKit

MochiKit, çok iyi dokümante edilmiş ve test edilmiş, pek çok şeyi hızlı bir şekilde yapmanıza olanak sağlayacak JavaScript kütüphanesi.

Adresi: http://www.mochikit.com/

Dokumantasyon: http://www.mochikit.com/doc/html/MochiKit/index.html

Demosu: http://www.mochikit.com/demos.html

Dojo Toolkit

Dojo, JavaScript’i destekleyen, dinamik web siteleri ya da başka ortamlar hazırlamanızı kolaylaştıran açık kaynak kodlu bir toolkit. Dojo, sitenizin, daha kullanışlı cevap veren ve fonsiyonel olmasını sağlayan komponentler sunuyor.

Adresi: http://www.dojotoolkit.org/

Dokumantasyon: http://dojotoolkit.org/docs/

Demosu: http://dojotoolkit.org/examples/

Bajax

Bajax, sayfalarınızda Ajax kullanmanız için küçük ve basit bir JavaScript kütüphanesi. Bajax ile basit komutlar kullanaraj dinamik içerikler oluşturabilirsiniz.

Adresi: https://developer.berlios.de/projects/bajax/

Dokumantasyon: https://developer.berlios.de/docman/?group_id=5319

Behaviour

Separate Structure (xhtml) from Behavior (javascript)

Adresi: http://bennolan.com/behaviour/

Solvent

Solvent, JavaScript ile yazılmış, tüm browserlarda çalışan bir Ajax uygulamasıdır. Solvent, modüller ya da bütün bir toolkit olarak sunulabilir. Projenin odak noktası web uygulamalarını kuvvetlendirmek ve web uygulamaları geliştirim sürecini hızlandırmak.

Adresi: http://sourceforge.net/projects/solvent/

Dokumantasyon: http://sourceforge.net/docman/?group_id=144164

Moo.FX

Moo.FX, prototype.js ile yazılmış oldukça küçük ve hafif bir JavaScript efekt kütüphanesidir.

Adresi: http://moofx.mad4milk.net/

Demosu: http://moofx.mad4milk.net/tests.html

WZ_DradDrop

İstenilen bir katmana ya da imaja sürükle bırak (drag drop) fonksiyonelitesi ekleyen ve tüm browserlarda çalışan bir JavaScript DHTML kütüphanesidir.

Adresi: http://www.walterzorn.com/dragdrop/dragdrop_e.htm

WZ_jsGraphics

Yüksek performanslı JavaScript Vector Grafik kütüphanesi.

Adresi: http://www.walterzorn.com/jsgraphics/jsgraphics_e.htm

overLIB

overLIB web sitelerine, yardımcı bilgiler içeren küçük bilgi kutuları (tooltipler gibi) yapan bir JavaScript kütühanesidir.

Adresi: http://www.bosrup.com/web/overlib/

Dokumantasyon: http://www.bosrup.com/web/overlib/?Documentation

Command reference: http://www.bosrup.com/web/overlib/?Command_Reference

Scriptaculous

prototype.js ile kodlanmş, Javascript görsel efektleri.

Adresi: http://script.aculo.us/

SACK

Basit AJAX Kod-Kit’i.

Adresi: http://twilightuniverse.com/projects/sack/

Dokumantasyon: http://twilightuniverse.com/projects/sack/docs.php

Sarissa

Sarissa, browser bağımsız doğal XML API’leri gibi hareket eden ECMAScript kütüphanesidir. Doküman instantiation’ı, URL’lerden ya da string’lerden XML yükleme, XSLT dönüşümü, Xpath sorguları gibi pek çok XML güzelliği sunar.

Adresi: http://sarissa.sourceforge.net/doc/

Nifty Corners

Javascript ile yuvarlanmış köşeler yapan küçük bir kütüphane.

Adresi: http://pro.html.it/esempio/nifty/nifty1js.html

dp.SyntaxHighlighter

dp.SyntaxHighlighter kaynak kodu ifadelerini highlight eden bir JavaScript kütüphanesidir.

Adresi: http://www.dreamprojections.com/SyntaxHighlighter/

Dokumantasyon: http://www.dreamprojections.com/SyntaxHighlighter/Usage.aspx

Demosu: http://www.dreamprojections.com/SyntaxHighlighter/Examples.aspx

AJAX.NET

Michael Schwarz, Ajax .NET Wrapper’ın yeni versiyonunu çıkardı. Bu sınıf kütüphanesi, XMLHttp kullanımını, gerekli JS kodlarını üretmek için .Net nesnelerini kullanarak basitleştirir.

Adresi: http://weblogs.asp.net/mschwarz/archive/2005/04/07/397504.aspx

TOXIC

Toxic, zengin web uygulamaları yaratan Ajax toolkit’i ya da framework’ü olarak adlandırılabilir. Sunucu geri planı ile javascript ve html kullanarak istemciyi dahil eden, sıkıcı ve tekrar eden işlerin üstesinden gelir. PHP5’te (ya da benzer diğer dillerde) sınıf metodlarını çağıran istemci tarafında çalışan javascriptlere olanak tanır. Toxic kullanarak, zengin internet uygulamaları geliştirirken yüzleşeceğiniz sıkıcı işlerden kurtulabilirsiniz.

Adresi: http://www.dotvoid.com/view.php?id=40

Plex Toolkit

Macromedia Flex teknolojisi gibi Javascript/DOM’u temel alan, açık kaynak kodlu bir DHTML GUI toolkit’i ve Ajax framework’üdür. UI (user interface)’i tanımlamak için HTML dokümanına gömülmüş edilmiş Flex uygulamalarına benzer işaretleme dili kullanır. Bağlantı Javascript ile yapılır.

Adresi: http://www.plextk.org/

CPaint

CPAINT (Cross-Platform Asynchronous INterface Toolkit), AJAX uygulamalarını tasarlama ve uygulama konusunda web geliştiricilerine kolaylık ve esneklik sağlayan, çoklu dil desteği olan bir toolkit’tir.

Adresi: http://cpaint.booleansystems.com/

Docs: http://cpaint.booleansystems.com/doc/

DOM-Drag

DOM-Drag, modern DHTML browserlarda API sürüklemek için kullanılan bir hafif bir araçtır.

Adresi: http://www.youngpup.net/2001/domdrag/

Tutorials: http://www.youngpup.net/2001/domdrag/tutorial

Demosu: http://www.youngpup.net/2001/domdrag/examples

Tibet

Enterprise Class AJAX

Adresi: http://www.technicalpursuit.com/ajax.htm

Zimbra

Güçlü bir Ajax framework’üdür.

Adresi: http://www.zimbra.com

Dokumantasyon: http://www.zimbra.com/products/documentation.html

Demosu: http://www.zimbra.com/products/hosted_demo.php

qooxdoo

qooxdoo, javascript temelli, gelişmiş bir araç. qooxdoo HTML’in yeterli olmadığı yerlerde devreye girer.

Adresi: http://qooxdoo.oss.schlund.de

Dokumantasyon: http://qooxdoo.oss.schlund.de/section/documentation

Demosu: http://qooxdoo.oss.schlund.de/counter/refer.php?id=5

AJFORM

AJFORM, JavaScript HTML sayfa içerisindeki bir forma girilen dataları alan ve sonra tanımlanmış bir JavaScript fonksiyonuna gönderen bir araçtır. Eğer browser desteklemiyorsa, form normal şekilde gönderilir.

Adresi: http://redredmusic.com/brendon/ajform/

ThyApi

THYAPI, web uygulamaları için daha iyi kullanıcı arayüzleri geliştirmeyi sağlayan bir api’dir. JavaScrip ve Ajax kullanarak, CSS yardımıyla görsel arayüz tanımlamayı sağlar.

Adresi: http://sourceforge.net/projects/thyapi/

Engine

Engine, web uygulamaları ve istemci taraflı geliştirim için bir frame’worktür.

Adresi: http://www.imnmotion.com/projects/engine/

Dokumantasyon: http://www.imnmotion.com/projects/engine/api/engine_api.html

AJAXGear Toolkit

Ajax olarak bilinen istemci taraflı tekniğin bütün avantajlarından faydalanmanızı sağlayan bir araçtır. Bildiğiniz gibi; AJAX, " Asynchronous JavaScript and XML" in kısaltmasıdır. XMLHttpRequest nesnelerini kullanarak web browser’ın, web sunucusuna bütün sayfayı refresh etmeden asenkron çağrı yapmasına olanak sağlar.

Adresi: http://www.ajaxgear.com

Interactive Website Framework

Javascript, css, xml ve html kullanarak etkileşimli web siteleri hazırlamayı sağlar.

Adresi: http://sourceforge.net/projects/iwf/

RSLite

RSlite cookie’leri kullanan uzak script’leme uygulayıcısıdır.

Adresi: http://www.ashleyit.com/rs/main.htm

Demosu: http://www.ashleyit.com/rs/techniques.htm

XHConn

XMLHTTP statik web sitelerinden http üzerinden dış kaynaklara erişmeyi sağlar ve sitenin kendisini tekrar yüklemez. Bu kütüphane XMLHTTP aracılığıyla basit bilgileri gönderip almayı sağlayacak kodları basitleştirmektedir.

Adresi: http://xkr.us/code/javascript/XHConn/

Taconite

Taconite Ajax’lı web uygulamaları geliştirme işlemini basitleştiren bir framework’tür. XMLHttpRequest neanesinin yönetilmesi, dinamik içerik oluşturulması gibi Ajax geliştirim sürecinde sıkıcı olabilecek işleri otomatize eder.

Adresi: http://taconite.sourceforge.net/

Dokumantasyon: http://taconite.sourceforge.net/docs/jsdocs/index.html

Demosu: http://taconite.sourceforge.net/examples.html

qForms

Formları arayüzlemek için başarıl bir Javascript API’sidir.

Adresi: http://pengoworks.com/index.cfm?action=get:qforms

Dokumantasyon: http://pengoworks.com/qforms/docs/

Demosu: http://pengoworks.com/qforms/docs/examples/

JSPkg

jspkg, istemci taraflı Javascript uygulamalarına script yüklemek ve yerleştirmek için, ekle-çıkart scriptlere daylı Javascript yükleme paketidir. Fazla göze çarpmayan javascript kütüphaneleri ile en iyi çalışacak şekilde tasarlanmştır fakat kullanıcılarına herhangi bir methodoloji ya da tasarımı şart koşmaz.

Adresi: http://jspkg.sourceforge.net/

Ajaxcaller

AjaxCaller, bütün AjaxPatterns demolarında kullanılan ince bir XMLHttpRequest sargısıdır. Odak noktası, kolay kullanımlı http metod desteğidir.

Adresi: http://ajaxify.com/run/testAjaxCaller/

libXmlRequest

XmlRequest kütüphanesi iki adet talep fonksiyonu içerir; getXml ve postXml -ki bu fonksiyonlar IE ve Mozilla’dan senkron ya da asenkron XML http talepleri göndermek için kullanılırlar.

Adresi: http://www.whitefrost.com/reference/2005/09/09/libXmlRequest.html

SAJAX

Sajax programlama web sitesi yapmak için kullanılabilecek bir framework’tür. Bütün sunucu taraflı platformlara çağrı gönderebilme yeteneğine sahiptir: ASP/ ColdFusion/ Io/ Lua/ Perl/ PHP/ Python/ Ruby.

Adresi: http://www.modernmethod.com/sajax/

Demosu: http://www.modernmethod.com/sajax/examples.phtml

Sardalya

Dinamik HTML programlama yapmak için kolay ve basit bir kütüphanedir.

Adresi: http://www.sarmal.com/sardalya/Default.aspx

Demosu: http://www.sarmal.com/sardalya/Samples.aspx

X Ajax Projesi

En iyi javascript kütüphanelerinden biridir.

Adresi: http://www.cross-browsesunucr.com/toys/

AjaxRequest

AjaxRequest, Javascript ve sunucu arasındaki iletişimi sağlayan XMLHttpRequest fonksiyonelliğini sağlayan bir katmandır.

Adresi: http://ajaxtoolbox.com/request/

Dokumantasyon: http://ajaxtoolbox.com/request/documentation.php

Demosu: http://ajaxtoolbox.com/request/examples.php

moo.ajax

moo.ajax, moo.fx’den prototype.lite ile kullanılabilecek, çok basit bir ajax sınıfıdır.

Adresi: http://www.mad4milk.net/entry/moo.ajax

Demosu: http://www.mad4milk.net/examples/mooajax/

PHP Tabanlı AJAX Frameworkler

AjaxAC

AjaxAC, Ajax uygulamaları geliştirmek, oluşturmak için PHP’de yazılmış açık kaynak kodlu bir framework’tür.

Adresi: http://ajax.zervaas.com.au

XOAD

XOAD, NAJAX olarak da bilinen, zengin internet uygulamaları geliştirmenizi sağlayan, PHP tabanlı AJAX/XAP nesne tabanlı framework’tür.

Adresi: http://www.xoad.org

Dokumantasyon: http://www.xoad.org/documentation/source/

Demosu: http://www.xoad.org/examples/

Zephyr

zephyr, PHP5 geliştiricileri için bir ajax tabanlı framework’tür. Bu güçlü framework’ü kullanarak kolayca iş uygulamaları geliştirebilirsiniz. Öğrenmesi kolay, uygulaması basittir.

Adresi: http://zephyr-php.sourceforge.net/

PAJAJ

PHP5 te yazılmış, olay ile çalıştırılan PHP tabanlı web uygulamaları geliştirilmek üzere bir nesne tabanlı Ajax framework’üdür.

Adresi: http://sourceforge.net/projects/pajaj/

Dokumantasyon: http://www.wassons.org/pajaj/public/docs/index.php

Symfony

Rails den feyz alınarak hazırlanmış bir PHP5 geliştirme framework’üdür. Ajax desteği ve entegre database çıkarımına sahiptir. Kurulumu oldukça kolaydır. Symfony göz kamaştırıcı uygulamalar geliştirmeyi amaçlar. Konfigürasyon üzerinde kontrol elinizin altındadır, dizin yapısından yabancı kütüphanelere neredeyse herşey kişiselleştirilebilir. İhtiyaçlarınıza cevap vermek adına, symfony, testleriniz, sorunları gidermeniz ve projenizi dokümante etmeniz adına ek araçlarla bütünleştirilebilir.

AjaxBlog: http://ajaxblog.com/arc…….application-in-php-in-minutes-with-symfony

Adresi: www.symfony-project.com

Dokumantasyon: http://www.symfony-project.com/content/documentation.html

http://www.symfony-project.com/trac/wiki

XAJAX

xajax is açık kaynak kodlu PHP sınıf kütüphanesidir. HTML, javascript ve PHP kullanarak web tabanlı ajax uygulamaları geliştirmenize olanak tanır.

Adresi: http://xajax.sourceforge.net/

PEAR:: HTML_AJAX

Ajax’ın çalışması için gereken javascript ve Php kütüphanelerini sağlar.

Adresi: http://pear.php.net/package/HTML_AJAX

Dokumantasyon: http://pear.php.net/package/HTML_AJAX/docs

Flexible AJAX

Flexible Ajax, PHP arka planı ile uzaktan kontrol edilebilir scripting teknolojilerini birleştirir.

Adresi:

Demosu: http://tripdown.de/flexibleajaxexample.php

Ajax- Flash İçin Ajax Javascript Kütüphaneleri:

FlashObject

FlashObject, Macromedia Flash içeriğini sayfaya gömmek için kullanılabilecek küçük bir Javascript dosyasıdır.

Adresi: http://blog.deconcept.com/flashobject/

OSFlash – Flashjs

Flash ve Javascript integrasyon kitidir. Bu kit geliştiricilere, ActionScript’i Javascript ile kontrol eden ya da tersi ile, Flash ve HTML dünyasına iyi uygulamalar sunmayı vaadeder.

Adresi: http://www.osflash.org/doku.php?id=flashjs

Dokumantasyon: http://www.mustardlab.com/developer/flash/jscommunication/

AFLAX

Macromedia Flashâ„¢ platformu için Javascript kütüphanesidir. AFLAX, Ajax tipinde uygulamalar geliştirmek için geliştiricilere Javascript ve Flash’ı birlikte kullanabilecekleri bir yöntem sunar. Bu kütüphaneyi kullanan geliştiricilere, Flash IDE’ye dokunmadan, Flashın bütün özelliklerine erişebilecekleri bir ortam sağlar.

Adresi: http://www.aflax.org

Java Tabanlı AJAX Frameworkler

ZK

ZK, Java ‘da AJAX tabanlı web uygulamaları geliştirmeyi sağlar. ZK, etkileşimi arttıracak olay yürütücülü bir motora ve zengin bir XUL tabanlı komponent listesine sahiptir.

Adresi: http://zk1.sourceforge.net

Demosu: http://www.potix.com/zkdemo/userguide

jWic

jWic, zengin istemci stili programlama ile dinamik web siteleri geliştirmek için kullanılabilecek java tabanlı bir frameworktür.

Adresi: http://www.jwic.de/home/

Dokumantasyon: http://www.jwic.de/home/documentation.htm

Demosu: http://www.jwic.de/home/demo.htm

---

Java tabanlı AJAX framework’ler hakkında daha fazla bilgi için: JSAN

Murat Kgirgin

Bağlantılar:

• Altiustutasarim.com

• eDevil’s weblog

• www.ajaxnedir.com