Standart, gündelik dilimize yerleşmiş ve neredeyse hayatın her alanında karşımıza çıkan bir kavram. Standartlar üzerine kurgulanmış bir çağda yaşıyoruz diyebiliriz. İşte hayatımızdan bir örnek; şehir şebekesinin verdiği elektriğin voltajının "sabit" bir değerde olduğunu duymuşsunuzdur. Bu voltaj dikkate alınarak elektrikli ev aletleri üretilir. Satın aldığımız bir elektrikli ev aleti, kurulup fişi prize takıldığı zaman, eğer üretim hatası yoksa problem çıkartmadan çalışır. Şebekedeki voltaj artışında kendi iç koruması devreye girer ve "sigorta"sı atar. Bütün bu işlemlerin gerçekleşebilmesi için üreticilerin temel aldıkları standart: "220 voltluk elektrikle çalışmak" ile özetlenebilecek kadar basittir.

Standartlar endüstrinin her alanında, gelişme ve geliştirme süreçlerine katalizör olmuşlardır. Yeni ekonomik gelişmeler ve kıtalar arası işleyen iletişim ağı, eğitim teknolojilerinde de küresel çözümlerin ve standartların yolunu açmıştır.

e-Öğrenme standartlarını anlayabilmek için bu standartların hangi ihtiyaçlardan ortaya çıktıklarını bilmemiz gerekir. Peki nelerdi bu ihtiyaçlar. İşte birkaç örnek;

"Aradığım içeriğe kolayca ulaşamıyorum."

"Farklı üreticilerden aldığım içerik ve araçları birlikte çalıştıramıyorum."

"Binlerce dosya içeren bir dersi farklı bir eğitim yönetim sistemine taşımam lazım. Bunun kolay bir yolu olmalı?"

"İçeriği gerçekten de ihtiyaçlarımızı karşılayan bir ders var ama ya kullandığımız içerik yönetim sistemi ile uyumlu çalışmazsa!"

Kullancılardan ve üreticilerden gelen bu tarz taleplere verilebilecek örneklerin sayısı arttırılabilir. e-Öğrenme yazılımları ile ilgili olarak verdiğimiz ihtiyaç örnekleri, bilişimin her alanında kullanıma sunulmuş yazılım paketleri ya da ürünleri ile ilgili olarak karşılaşılabilecek ihtiyaçlardır. Bu ihtiyaçlar; bu tür ürünlerin, onları kullanacak bireylere maksimum fayda sağlaması amacıyla, bir takım özelliklere sahip olmaları gerekliliğini ortaya koymuştur. Bu özellikler şunlardır;

Birlikte çalışabilirlik (Interoperability): Farklı kaynaklardan alınan içeriklerin birleştirilmesi; farklı sistemlerde çalıştırılabilmesi; farklı sistemlerin birbirleri ile iletişim kurması ve etkileşimi.

Yeniden kullanılabilirlik (Re-usability): e-Öğrenme içeriğini oluşturan bilgi nesnelerinin (metin, grafik, ses, animasyon, video, kod…) yeniden kullanılabilir olması. Bu nesnelerin bir araya getirilerek farklı bir öğrenme nesnesine dönüşebilmesi.

Yönetilebilirlik (Manageability): Kullanıcıya ya da içeriğe ait bir bilginin eğitim yönetim sistemi tarafından izlenmesi.

Ulaşılabilirlik (Accessibility): Kullanıcının bir öğrenme nesnesine ne zaman isterse ulaşabilmesi.

Devamlılık (Durability): Teknolojik bir gelişmenin; örneğin içerik üretilirken kullanılan bir aracın yeni bir sürümünün çıkmasının, yeniden tasarım ya da kodlama gerektirmemesi.

Ölçeklenirlik (Scalability): Teknolojinin kullanıcı sayısında, ders sayısında ya da içerikte muhtemel bir artışı kaldırabilecek nitelikte olması.

Bu amaçlar göz önünde tutularak, e-öğrenme teknolojilerinden e-öğrenme içeriğinin kalitesine kadar pek çok farklı alan için bir takım standartlar oluşturulmuş ve geliştirilmiştir.

Metadata Standartları

Binlerce kitapla dolu bir kütüphanede, bir kitabı aradığınızı düşünün. Kitap ciltlerinde, salonlarda, raflarda herhangi bir veri olmadığını farz edin. Ne yapardınız? İşiniz gerçekten çok zor olurdu. Bu zorluğu ortadan kaldırmak için kütüphaneler aradığınız kitaba ulaşmanızı kolaylaştırmak için etiketlerle; "metadata"larla (üst veri) donatılmışlardır. e-Öğrenmede metadatalar, bir e-öğrenme içeriğinin en küçük parçasını (metin, grafik, ses, animasyon, öğrenme nesnesi) ve bu parçalar birleştirilerek oluşturulan modülleri, dersleri tanımlamak için kullanılmaktadırlar. Buradan hareketle geliştirilen metadata standartları sayesinde kullanıcılar istedikleri; üreticiler de yeniden yapılandıracakları içeriğe kolayca ulaşabilirler.

Paketleme Standartları Farklı türlerde içeriğin derlenerek, e-öğrenme nesnesi ya da ders içeriği oluşturmak adına nasıl birleştirileceklerini belirleyen standartlar, paketleme (packaging) standartları olarak adlandırılırlar. Bu standartlar, farklı üreticiler tarafından, farklı araçlar kullanılarak üretilen nesnelerin de modüller halinde bir araya getirilmesine; eğitim yönetim sistemlerinin, modüler parçalardan oluşan bir içeriği kolayca yüklenmesine ve organize etmesine olanak sağlarlar.

İletişim Standartları

İçerik yönetim sistemi bir öğrenme nesnesini çalıştırmak ve bu nesne ile iletişim kurmak için bir "dil" kullanır. Bu dil sayesinde, "şu nesne çalıştırılıyor", "şu kullanıcı tarafından kullanılıyor", "kullanıcı şunları yaptı", "kullanıcı bu kadar soruya yanıt verdi", "kullanıcı şu kadarını izledi" gibi bilgileri takip eder ve raporlar. Bu tür standartlar iletişim (communications) standartları olarak adlandırılırlar.

e-Öğrenme ve Diğer Standatlar

Buraya kadar sınıflandırmaya çalıştığımız standartlar, daha çok e-öğrenme teknolojilerine yönelik teknik standart türleridir. Diğer taraftan e-öğrenme içeriğinin kalitesi ile ilgilenen de standartlar vardır. Bu tür standartların genel olarak odak noktası içeriğin nasıl tasarlandığı olmuştur.

Tüm bilgi teknolojilerine yön vermiş olan ulaşılabilirlik, medya ve telekomünikasyon alanlarında geliştirilmiş standartlar doğrudan ya da dolaylı olarak e-öğrenme standartları ile etkileşim halindedir.

e-Öğrenme Standartlarını Geliştiren Organizasyonlar

e-Öğrenmenin farklı alanlarında, bahsi geçen standartları geliştiren organizasyonları şu şekilde şematize edebiliriz;

e-Öğrenme teknolojileri alanında standart geliştiren belli başlı dört organizasyon vardır:

AICC [Aviation Industry CBT (Computer-based Training) Committee]

IMS Global (IMS Global Learning Consortium, Inc.)

IEEE (Institute of Electrical and Electronics Engineers) LTSC (Learning Technology Standards Committee),

ADL (Advanced Distributed Learning).

AICC (Aviation Industry Computer-Based Training Committee):

Havacılık endüstrisi için eğitim programları geliştiren teknoloji destekli eğitim profesyonelleri tarafından oluşturulmuş uluslararası bir organizasyondur. AICC, bilgisayar destekli eğitimlerin birlikte işlerliği ilgili standartlar geliştirmektedir. http://www.aicc.org

IEEE (Institute of Electrical and Electronics Engineers) LTSC:

IEEE tarafından oluşturulmuş, bigisayar destekli eğitim sistemlerinin tamamen teknik alt yapısı ile ilgili standartları geliştiren, eğitim teknolojileri standartları komitesidir. http://ltsc.ieee.org

IMS Global Learning Consortium (Instructional Management System):

e-Öğrenme ürünleri için, birlikte çalışabilirlik amacına yönelik spesifikasyonları tanımlamak ve bunu yaygınlaştırmak için çalışan bir organizasyondur. IMS’in iki önemli amacı vardır;

Uzaktan eğitim servislerinin ve uygulamalarının birlikte çalışabilirliği adına spesifikasyonları tanımlamak,

Geliştirilen spesifikasyonların dünya çapında yaygınlaşmasını desteklemek. Böylece farklı araçlarla farklı üreticiler tarafından geliştirilen içeriklerin birlikte işlerliği de sağlanmış olacaktır.

http://www.imsproject.org

ADL Initiative: (Advanced Distributed Learning) :

Amerika Savunma Bakanlığı (DoD) önderliğinde, pek çok iştirakle kurulmuş bilgisayar ve web tabanlı eğitimlerin birlikte işlerliğini sağlamayı; yeniden kullanılabilir öğrenme nesneleri ile oluşturulmuş içerikleri destekleyen teknik sistemler geliştirmeyi amaçlayan bir organizasyondur.

ADL organizasyonu, IMS Global, IEEE LTSC, AICC gibi uluslararası organizasyonlarla yürüttüğü ortak çalışmalar sonucunda, e-öğrenme geliştiricileri için yol gösterici olacak bir takım teknik özellikler tanımlamış ve bu özellikleri SCORM başlığı altında sunmuştur. http://www.adlnet.org

Bu yazımızda özetle, e-öğrenme standartlarının amaçlarından, ne olduklarından, kimler tarafından geliştirildiklerinden bahsettik. Bu açıklamalardan yola çıkarak ilerleyen yazılarımızda SCORM’u tanımlamaya çalışacağız.

Zehra Doruk Proje Yöneticisi enocta

Kaynakça

Bu yazı www.enocta.com sitesinde 27.05.2005 tarihinde yayımlanmıştır.

E-learning Tools and Technologies, William Horton, Katherine Horton, Ocak 2003

Making Sense of Learning Specifications & Standards, Elliott Masie, The MASIE Center, Kasım 2003