1895 yılında Paris’te, Grand Café’de Lumiére kardeşlerin yaptığı film gösterimlerinden bu yana aslında çok zaman geçmedi. 110 sene, insanlık tarihi göz önüne alındığında çok geniş bir zaman dilimi sayılmaz. Fakat bu süre, insanlığın büyük gelişme ve değişmeleri yaşaması için yeterliydi. Hareketli resimler (Motion Picture) yani sinema alanında da bu böyle…

Teknolojik gelişmelerin izdüşümü her zaman sinemanın üzerinde oldu. Ve bugün, hareketli resimler -yani sinema, yani video-hayatımızın vazgeçilmezlerinden biri oldu. Artık günümüzde görüntülerin kaydedildikten sonra oynatıldığı alanlar sadece sinema ve televizyon ile sınırlı değil.

Bilgisayarlarda, cep telefonlarında, taşınabilir DVD oynatıcılarda ve benzeri araçlarda, amatör olarak çekiğimiz ya da profesyonel kayıtlardan dönüştürdüğümüz görüntüleri izleyebiliyoruz. Aynı zamanda en azından sinema kadar önemli bir buluş olan internet’in varlığıyla, videonun yeni bir kullanım alanı çıktı.

Video ile internetin ilişkisi başlarda sadece görüntü dosyalarının transferi şeklindeydi. Ardından internet hazırlanan videoların-filmlerin gösterim ve paylaşım alanı olarak geniş bir kullanım alanı buldu. Fakat genişbant internet bağlantılarının yaygınlaşmasıyla, multimedya ile ilgili olan ne varsa kapsamaya niyetli olan internette video, üretken şekilde kullanılmaya başlandı. Özellikle FLV (Flash Video) formatının Macromedia tarafından ortaya atılmasından sonra, üretici beyinler çok başarılı projelere imza attılar.

Yakın gelecekte interaktif, izleyicinin içine girip yönetebildiği videoların karşımıza çıkması ve videoların, web sitelerine entegre edilerek hayal gücü ile gerçeğin birbirine daha yaklaştığı projelerin oluşmasında devrimsel bir dönüm noktası teşkil etmesi kaçınılmaz görünüyor.

Türkiye’de bu konuda örnek şu an itibariyle yok denebilir. Fakat bu demek değil ki dünya çapında büyük beğeni toplayan bu gelişim dalgası Türkiye’yi etkilemeyecek… Zaman ne gösterecek, göreceğiz…

Bu yazı, dijital video konusunda hiçbir teknik altyapıya sahip olmayan ya da bildiklerini eksik ya da yanlış bilen kullanıcılara; temel teknik bazı terimleri açıklamak amacıyla hazırlanmıştır.

MPEG-1:

Uluslar arası Standartlaştırma Organizasyonu ve Uluslar arası Elektornik Komisyonu’nun orta kalitede ve orta bit değerinde ses ve görüntü sıkıştırma standardı. Videonun 50:1’den 100:1’e kadar oranlarla sıkıştırılmasına olanak sağlar. Sıkıştırılan görüntünün bit değeri 1.5 Mb/s’dir. Bu formattan beklenen VHS kalitesidir. MPEG-1 kodlama VCD’ler için kullanılır.

MPEG’in açılımı Moving Picture Experts Group ‘tur)

MPEG-2:

MPEG-1 için bir eklenti olarak tasarlanan görüntü ve ses sıkıştırma standardıdır. MPEG-1’den daha kaliteli sıkıştırma yapar. Geniş bir aralıktaki bit değerlerini destekler, çoklu kanal surround ses sıkıştırması yapabilir. Bu özelliklerinden dolayı DVD’lerde fazlasıyla tercih edilirler.

MPEG-3:

MPEG-2’ye bir eklenti olarak çıkmıştır, fakat sonradan MPEG-2’nin kendisi haline dönüşmüştür. Bu standartla ilgili önemli olan MP3 ile karıştırılmaması gerektiğidir. Çünkü MP3, MPEG-1 Layer 3’ün kısaltmasıdır.

MPEG-4:

MPEG-1 ve MPEG-2’yi de bulan, Moving Picture Experts Group tarafından geliştirilmiş standart. Bu standart, CD-ROM, DVD ve dijital televizyonda interaktif videoyu mümkün kılmıştır. Üzerinde dünyanın dört bir köşesinden yüzlerce araştırmacının çalıştığı bir projenin sonucudur. 1998’de tamamlanıp 1999’da uluslar arası bir standart olmasına rağmen, ancak 2000 yılında resmi standart haline gelmiştir.

Kendini kanıtladığı alanlar; dijital televizyon, interaktif grafik uygulamaları ve interaktif çoklu ortamlardır (multimedia).

VCD ( Video Compact Disk ):

VCD, bilinen anlamıyla bir CD türüdür. MPEG-1 formatında sıkıştırılmış, 74/80 süren 650/700 MB’lık, kaliteli sese sahip bir görüntü dosyasını barındıran kompakt disktir.

DVD:

Digital Video Disc ya da Digital Versatile Disc anlamına gelen DVD optik depolamadaki en yeni teknolojidir. DVD temelde ses video veya herhangi bir veri depolamada CD den daha büyük ve daha hızlıdır.

• 2 saatten fazla yüksek kalite dijital video(çift katmanlı ve çift taraflı DVDlerde 8 saati bulan)
• Standart ya da widescreen televizyonlarda (4:3 ve 16:9) widescreen filmleri destekler.
• Her biri 8 kanala kadar destekleyen 8 track’e kadar dijital audio (farklı diller vb.)
• 32’ye kadar altyazı/karaoke trackler.
• Farklı kollara ayrılabilen video(farklı hikaye akışları için)
• 9’a kadar kamera açısı(izlerken farklı bakışaçısı seçilebilir)
• Menüler ve basit interaktif özellikler(oyunlar, quizler vb.)
• Farklı dillere uyarlanabilen açıklayıcı yazılar(başlık, albüm ismi, şarkı ismi vb.)
• Kare kare geri sarım ve hızlı ileri sarma (başlık, zaman, track ya da bölüme göre )
• Dayanıklılık (kullanımdan dolayı bozulma olmaz)
• Manyetik alana duyarlı değildir. Isıya dayanıklıdır.
• Compact boyut (taşınması, saklanması kolay.)

DivX:

DivX dijital video alanında yeni bir kavramdır. Mayo Projesi olarak da bilinen, DivXNetworks şirketi tarafından patenti alınan bir video sıkıştırma teknolojisidir. MPEG-4 standardını kullanır. İleri düzey bir codec’tir ve MPEG-2 standardında sıkıştırılan bir dosyayı orijinal boyutunun onda biri boyuta düşürebilir.

AVI:

Microsoft tarafından geliştirilen çokluortam dosya türüdür. Video ve sesi RIFF formatında kaydeder. VCD ya da diğerleri gibi ayarlanmış standart bir çözünürlüğü,bit değeri ya da codec’i yoktur.

Görüntü Oranı ( Aspect Ratio ):

Bir kare görüntünün eninin boyuna oranıdır. Normal bir televizyonun görüntü oranı 4:3 ya da başka bir deyişle 1,33:1’dir. Widescreen diye tabir edilen görüntülerin (Widescreen DVD’ler, HDTV’ler) oranı 16:9 ya da 1,78:1’dir. Genel olarak sinema filmlerinin görüntü oranıysa 1,85:1 ve 2,35:1’dir. Biraz daha basitleştirerek anlatmak gerekirse; televizyon ekranının kareye benzeyen şekli 4:3 oranına, sinema perdesinin dikdörtgen şekli 16:9 civarındaki bir orana tekabül eder.

Sinema filmleri, 35 mm kameralar ile peliküllere, 16:9’a yakın formatlarda çekildiğinden dolayı, bu filmlerin televizyon ekranında gösterimi sırasında sorunlar meydana gelir. Televizyonda izlediğimiz kimi filmlerde kaşılaştığımız altta ve üstte yer alan siyah bantlar, sinema görüntüsü ile televizyon görüntüsü arasındaki oran uyuşmazlığını ortadan kaldırmak için konmaktadır. Bu yolla sinematik oranda çekilmiş film görüntüsü ufaltılarak kayıpsız şekilde 4:3 oranına uyarlanmış olur. Televizyonda gösterilen siyah bantların olmadığı bütün sinema filmlerinde "crop" denen, görüntünün sağdan ve soldan kırpılmasıyla oluşan görüntü kayıpları söz konusudur.

Çözünürlük ( Resolution ):

Özellikle dijital fotoğraf makinelerinin ve dijital kameraların hayatımıza girmesinden itibaren "çözünürlük" kelimesi, günlük hayatımızda sıkça karşımıza çıkan bir terim. Sıkça kullanılmasına karşın, bu kavram kimi zaman yanlış yerlerde ve yanlış şekillerde kullanılmakta.

Çözünürlük kavramının temel olarak iki anlamı vardır:

• Dijital bir görüntünün tipik olarak piksek cinsinden eninin ve boyunun ölçüsüdür. Ebatıdır. (Örnek: 250×350 pixel)
• Birim alana düşen piksel sayısıdır . (Örnek: 72 ppi, 300 ppi)

Toplam piksel sayısının fazla olması, daha kaliteli bir görüntü değil , aynı kalitede daha büyük bir görüntü oluşmasını sağlar.

Bir görüntünün kalitesi birim alana düşen piksel sayısı ile doğru orantılıdır. Örneğin 300 ppi’lık (ppi = pixel per inch = inch başına düşen piksel sayısı) bir resim, 72 ppi’lik bir resimden daha kalitelidir.

Örneğin 72 ppi’lık bir fotoğrafın 1 inçinde (inch) 72×72=5184 piksel vardır. 300 ppi’lık bir fotoğrafta ise 300×300=90.000 piksel bulunur. Buna göre 72 ppi’lık bir fotoğrafın 1 piksel ebatı 300 ppi’lık bir fotoğrafınkine nazaran çok daha büyüktür. Dolayısıyla bir inç başına daha az sayıda piksel düşer ve bu yüzden de daha kalitesiz bir görüntüyle karşılaşılır.

• PC monitörleri genelde 800×600, 1024×768 ya da 1182×864 piksel boyuta sahipken, 72 ya da 96 ppi çözünürlüğe sahiptirler.
• İnsan gözünün çözünürlüğü yaklaşık 100-120 mega pikseldir. (1 milyon piksel = 1 mega piksel)
• 35 mm’lik bir filmin çözünürlüğü yaklaşık 18-20 mega pikseldir.
• Renkli televizyon ekranı 200.000 pikseldir.

PAL ( Phase Alternating Line ) :

Ülkemizde de kullanılan ve Avrupa Yayın Birliği’nin kabul ettiği, dünya çapında kabul görmüş yayın standardıdır. Bir saniyelik hareketli PAL televizyon görüntüsü, 25 sabit resim karesinin 1 saniye içerisinde ekrandan peşi sıra geçmesiyle üretilir (25 fps). PAL sisteminde her bir kare görüntü, televizyon tüpünün 625 yatay satırı ışık ışını ile taraması sonucu oluşur.

Kullanıldığı ülkeler için tıklayınız.

Format Çözünürlük (piksel) PAL VCD 352×288 PAL SVCD 480×576 PAL Full D1 DVD 704 ya da 720×576

NTSC ( National Television Standards Committee ):

Amerika Birleşik Devletleri’nde ortaya çıkan yayın standardıdır. Bu standartta bir saniyelik hareketli görüntünün oluşması için 23,97 sabit resim karesinin ekrandan geçmesi gerekir(23,97 fps). Bu standartta her kare 525 yatay satırdan oluşur ve 16 milyon değişik renk içerebilir.

Kullanıldığı ülkeler için tıklayınız.

Format Çözünürlük(piksel)

NTCS VCD 352×240 NTCS SVCD 480×480 NTCS Full D1 DVD 704 ya da 720×480

SECAM ( Séquential Couleur Avec Mémoire/Sequential Color with Memory ):

Fransa’nın ortaya çıkardığı ve Fransa ile diğer birkaç ülke tarafından kullanılan yayın standardı. PAL yayın sistemiyle büyük benzerlik gösterir. 625 satırdan oluşan sabit karelerin bir saniye içerisinde 25 kere ekrandan geçmesiyle görüntü oluşur (25 fps).

Kullanıldığı ülkeler için tıklayınız.

Format çözünürlükleri PAL ile aynıdır.

Kaynaklar :

• http://www.videohelp.com/glossary
• E.Ü.İ. F. Radyo, TV ve Sinema Bölümü, Dijital Fotoğrafcılık-2004 Ders notları; Yard. Doç. Ahmet İMANÇER
• E.Ü.İ. F. Radyo, TV ve Sinema Bölümü,Videoya Giriş-2004 Ders notları; Yard. Doç Dr. Serhat Uçar
• http://www.film.gen.tr/dvd/dvdfaqtr.cfm

Yazar Hakkında

Ege Üniversitesi İletişim Fakültesi Radyo, TV ve Sinema Bölümünü bitirmiştir. Görüntü ve ses kurgusu konusunda tecrübelidir; grafik tasarım, web tasarım ve web programlama konularıyla ilgilidir.