Birey ve sivil toplum kuruluşlarının doğrudan tasarım gerçekleştiremeyeceği, olsa olsa "lobicilikle" belediyenin ilgili birimini etkilemek zorunda kalacağı eski sürecin tekrarlanacağını düşünüyoruz. Mesai saatleri içinde, belirli bir bürokratik işlem dizisi getirilerek sınırlı sayıda memurla sergilenecek idari-bürokratik davranışın farklı bir süreci başlatamayacağı, "sivil topluma rağmen sivil toplum için çalışmanın" gerek Avrupa Birliği – Kopenhag Kriterleri ve gerekse Birleşmiş Milletler – iyi Yönetişim süreçlerinin tanımına da girmeyeceği açıktır.

Proje uygulayıcılarının projenin topluma nasıl devredilebileceği ve bireyler ile örgütlerin rutin faaliyetlerine nasıl dâhil edilebileceği ve daha ötesini düşünmeleri konusunda ısrarcı olmak daha gerçekçi bir yaklaşım olacaktır.

Koza kavramı için gerçekleştirilebilecek diğer bir model ise belediyenin öncülüğünde daha geniş konuları içeren bir tüzükle ortaya çıkmış yeni bir sivil toplum kuruluşu veya tüzel kişiliğe haiz olmayan platform oluşturulmasıdır. Bu model de belediye, sivil toplum ile yan yana davranabilir.

Ancak bu modelde de mevcut sivil toplum yapısı sadece centilmenleştirilmektedir. Yapı zamanla sivil toplum düzeyinde ele alınan bir kasta dönüşmekte, asgari müştereklerin tespitinde tıpkı belediye karar mekanizmalarının yakınılan bürokratik yapısını andırmaya başlamaktadır. Çok iddialı bir tespit olmakla beraber sivil toplum kuruluşları yöneticilerinin kent eliti olarak ele alınmasından ibaret kalmaktadır.

Günümüzde çok tartışılan bir olgu olan toplam kalite yönetiminin kamu kurumları ve kamu hizmetleri alanında sinerjik kalite artışları sağlayabilmesi için belediyemizin atmış olduğu adımlara da paralellik arz eden bir çalışma söz konusudur.

Önceleri iş dünyasının müşteri odaklı davranışının kopyalanması veya Kaizen Modeli’nin uyarlanması olarak algılanan Toplam Kalite Yönetimi günümüzde tüm kamu kurumları tarafından dikkate alınmaktadır. Müşteri yerine vatandaş kavramının gözetildiği ISO standardizasyonunda vatandaşa yönelik sistemlerin kalite kavramını da beraberinde getireceği varsayılmaktadır.

Reel faydanın elde edilebilmesi için kamu hizmetlerinin yeniden tasarlanması ve dağıtımı, sunumu çalışmalarını ciddi çalışmalara bağlayan toplam kalite yönetimi, aslında toplumda yaşayan ve ilgili kamu hizmetlerinin yöneldiği insanların vatandaşlık hukuklarının farkında oldukları karinesine dayanmaktadır.

Tıpkı tüketici haklarında gelişmeleri hedefleyen endüstriyel toplam kalite yönetimine göre kamusal toplam kalite yönetimi büyük farklılıklar göstermektedir.

Endüstriyel üretim ilişkilerinde üretici ve ürün çeşitliliği toplam kalite yönetimine geçilmesini ve tüketiciye taahhütlerde bulunulmasını gerekli kılmaktadır. Bu durum aynı zamanda serbest piyasa ekonomisinde artan rekabetin gereğidir.

Oysa, herhangi bir kamu hizmetinin tasarlanarak tedavüle çıkarıldığı bir mekanizmanın aslında ikamesi olmadığı için kullanılması, yararlanılması veya tüketilmesi sırasında vatandaşın tercihleri çok belirleyici değildir. Bir bölge sakininin, belediye hizmetlerini kullanma ve tüketmedeki arzusu seçeneklerin azlığından hatta bazı kamu hizmetlerinin birliğinden yani mecburiyetten kaynaklanmaktadır.

Bu yüzden, belediyenin ürettiği kamu hizmetlerinin -özel sektör tarafından yapılan dublikasyonları olmadığı sürece – kaliteli olduğu için kent sakinleri tarafından tercih edildiğini söyleyebilmek doğru değildir. Burada, çalışma konumuz olan sivil toplum dönüşümü – iyi yönetişim projemiz devreye girmektedir.

Belediyenin ürettiği kamu hizmetlerinin "kalite" tanımı, aynı hizmeti üretenler arasında tercihe dayanmadığına göre içsel analize dayanacaktır. Eğer kamu hizmetlerinden yararlanan kent sakinleri, daha iyisi yapılabilir analizini yapabilecek ve bunu dile getirebilecek durumda iseler burada "içsel kalite analizi" yapılması söz konusudur. "Daha iyisi nasıl yapılır? "tartışmasını kamu hizmetlerinin tüketicisi belediye sakinlerinin, vatandaşlık haklarını bilmeleri ve kullanmalarından başka yolu bulunmamaktadır.

Belediye sınırları dışında ulusal ve uluslar arası kent gündemini yaşayan belediye sakinlerinin, vatandaş olduklarını; vatandaşlık haklarının bulunduğunu anlamaları gerekmektedir. Bu anlayışın, kamu hizmetinin niteliğini sorgulayabilme niteliği kazandıracağı açıktır. Verilen kamu hizmetini ulusal veya uluslar arası uygulamalarla kıyaslayarak kalite bakımından görüş ileri sürmeleriyle yerel kamu hizmetlerinin kalite sorgulamasını yapabileceklerdir. Bu gelişmeyle belediye yerel kamu hizmetlerinde toplam kalite yönetimi sisteminin ruhuna uygun çalışmalar yapılabilmesi yolu açılmaktadır.